Τρίχα (hairspring)
Πολλοί ισχυρίζονται ότι η τρίχα αποτελεί την καρδιά του ρολογιού. Φύγαμε πλέον από τις σπλήνες και τα άντερα. Η ίδια η τρίχα, οι φυσικές της ιδιότητες, το μέγεθος, το πάχος, το μήκος και οι μορφή της καθορίζουν την ακρίβεια ενός δεδομένου μηχανισμού. Το εξωτερικό άκρο της τρίχας είναι στερεωμένο σε ένα “μπουζόνι” ενώ το εσωτερικό της άκρο σε ένα περιαυχένιο.
Στα παλιότερα ρολόγια αυτό το μπουζόνι ήταν μόνιμα στερεωμένο στη θέση του και ο παλμός του ρολογιού ρυθμιζόταν ρυθμίζοντας το μήκος της τρίχας μέσα από την οπή του μπουζονιού ή προσαρμόζοντας τη θέση της στο περιαυχένιο σε σχέση με το μπαλανσιέ.
Στα περισσότερα σύγχρονα ρολόγια, το μπουζόνι είναι κινητό και καθιστά εφικτή τη μικρορύθμιση με πολύ μεγαλύτερη ευκολία.
Το ελατήριο (τρίχα) είναι απαραίτητη για την κίνηση του μπαλανσιέ. Όταν έχει μετακινηθεί στην τέρμα δεξιά θέση του, ο τροχός του μπαλανσιέ έχει "κουρδίσει" την τρίχα. Η δύναμη της τρίχας καθώς αυτή ξεκουρδίζει αντιστρέφει τη φορά κίνησης του μπαλανσιέ και το ωθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση, στην τέρμα αριστερή θέση. Σε αυτή τη θέση, ο τροχός έχει αποφορτίσει (ξεκουρδίσει) εντελώς την τρίχα, και η δύναμη της τρίχας καθώς αρχίζει ξανά να φορτίζει αντιστρέφει ξανά τη φορά κίνησης του μπαλανσιέ και το ωθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση, κ.ο.κ.
Είδη τρίχας Στα vintage ρολόγια, η τρίχα είναι συνήθως ένα ατσάλινο “σύρμα” τύπου ταινίας, το οποίο είναι περιελιγμένο έτσι, ώστε να σχηματίζει ένα σφικτό σπιράλ. Παλιότερα τα χαλύβδινα ελατήρια τοποθετούνταν σε διμεταλλικά μπαλανσιέ διαιρούμενου τύπου ώστε να αντισταθμίζονται οι μεταβολές στη θερμοκρασία. Αυτός ο τύπος μπαλανσιέ αντικαταστάθηκε από το μπαλανσιέ με βίδες στην εξωτερική του περίμετρο, οι οποίες μπορούσαν να ρυθμιστούν για να διορθωθούν τα σφάλματα μέτρησης χρόνου σε ένα μεγάλο εύρος θερμοκρασιακών μεταβολών.
Οι σύγχρονες τρίχες, ωστόσο, διατίθενται σε διάφορα κράματα τα οποία έχουν αναπτυχθεί για να συμπληρώνουν τις φυσικές ιδιότητες του μπαλανσιέ. Ο συνδυασμός μπαλανσιέ-τρίχας αντισταθμίζει τα σφάλματα που προκαλούνται λόγω αλλαγών στη θερμοκρασία. Οι τρίχες πλέον κατασκευάζονται έτσι, ώστε να παρουσιάζουν τόσο χημική όσο και φυσική σταθερότητα, και να είναι ελαστικές και αντιμαγνητικές.
Η ανακάλυψη των κραμάτων invar και elinvar περί τα τέλη του 20ου αιώνα από τον Charles Edouard Guillaume άνοιξε το δρόμο για ένα νέο είδος ελατηρίων με σχεδόν μηδενικό συντελεστή θερμικής διαστολής, τα οποία ήταν αντιμαγνητικά και ανθεκτικά στην οξείδωση.
Η πρόοδος του Guillaume προς το ιδανικό ελατήριο τελειοποιήθηκε τη δεκαετία του ’30 από τον Dr. Straumann με την έλευση του κράματος Nivarox. Εκτός από τα βασικά στοιχεία του invar, στο Nivarox χρησιμοποιούνται μεγάλες ποσότητες κοβαλτίου μαζί με ελαφρώς περισσότερες ποσότητες χρωμίου, καθώς και νικέλιο, τιτάνιο και σίδηρος Το αποτέλεσμα είναι ένα ελατήριο ανθεκτικό στην υγρασία, αντιμαγνητικό, ανθεκτικό στη διάβρωση και με σχεδόν μηδενικό συντελεστή θερμικής διαστολής. Σε συνδυασμό με τον τροχό του μπαλανσιέ από Glucydur, αυτή η τρίχα κατέστησε την ανάγκη για μπαλανσιέ αντιστάθμισης σχεδόν απαρχαιωμένη.
Η καλύτερη ποιότητα τρίχας Nivarox (Nivarox I Highest) επιτυγχάνει σφάλμα θερμοκρασίας ± 0,3 δευτερόλεπτα ανά βαθμό Κελσίου την ημέρα.
Οι νέες εξελίξεις στην τεχνολογία κατασκευής των ελατηρίων αυτών στα τέλη της δεύτερης χιλιετίας προσέφεραν μεγάλες δυνατότητες για ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια στα μηχανικά ρολόγια. Οι έρευνες στην τεχνολογία βαθιάς χάραξης αντιδρώντων ιόντων ώστε να προκύψουν τρίχες από πυρίτιο, η τρίχα Carbontime του Gideon Levingston και άλλες τεχνολογικές εξελίξεις από την Ulysse Nardin, την Patek Philippe, την A. Lange & Söhne και τη Rolex έχουν πλέον επαναπροσδιορίσει τους ορίζοντες της ακριβούς μηχανικής μέτρησης χρόνου.
Omega De Ville Hour Vision Annual Calendar.
Τρίχα overcoil (εφεύρεση του Abraham Louis Breguet). Η τρίχα περιελίσσεται σχεδόν κάθετα γύρω από τον εαυτό της, με αποτέλεσμα το σπείρωμα να “αναπνέει”. Δαπανηρή λύση από την οποία οι περισσότερες εταιρείες απέχουν λόγω κόστους. Ένα πρόσθετο μειονέκτημα είναι ότι σε μικρά συστήματα διαφυγής “μαγκώνει” με αποτέλεσμα το ρολόι να πηγαίνει πιο εύκολα μπροστά. Επίσης η ρύθμισή του είναι δυσκολότερη σε σχέση με τις επίπεδες τρίχες.
Με τον αριθμό 1, η τρίχα overcoil στο A. Lange & Söhne Datograph.
