Μία πρώτη ανακεφαλαίωση, μαγνητισμός μηχανικών ρολογιών.
Τι είναι ο μαγνητισμός. Ο μαγνητισμός είναι φυσικό φαινόμενο κατά το οποίο ορισμένα υλικά αποκτούν μαγνητικές ιδιότητες όταν εκτεθούν σε μαγνητικό πεδίο επαρκούς έντασης. Στα μηχανικά ρολόγια, το φαινόμενο αυτό αφορά κυρίως σιδηρομαγνητικά υλικά, στα οποία παραμένει υπολειμματική μαγνήτιση ακόμα και μετά την απομάκρυνση της πηγής του πεδίου.
Τι συμβαίνει στα ρολόγια και σε ποια εμφανίζεται. Η μαγνήτιση εξαρτημάτων του μηχανισμού οδηγεί σε μεταβολή του ρυθμού λειτουργίας του ρολογιού, συνήθως με τη μορφή επιτάχυνσης. Το φαινόμενο αυτό εμφανίζεται αποκλειστικά σε μηχανικά ρολόγια (αυτόματα, κουρδιστά), καθώς τα ηλεκτρονικά και χαλαζιακά ρολόγια δεν βασίζονται σε μηχανικό ταλαντωτή για τη μέτρηση του χρόνου.
Το πλέον ευαίσθητο εξάρτημα είναι το ελατήριο ταλάντωσης (hairspring), λόγω της πολύ λεπτής κατασκευής του και της υψηλής μαγνητικής επιδεκτικότητας του υλικού του. Η μαγνήτισή του προκαλεί έλξη μεταξύ των σπειρών του, μειώνοντας το ενεργό μήκος ταλάντωσης, επιπλέον, μπορεί να επηρεαστούν ο άξονας του μπαλανσιέ καθώς και επιμέρους στοιχεία τού συστήματος διαφυγής.
Πώς επηρεάζεται ο ρυθμός λειτουργίας. Η μείωση του ενεργού μήκους του ελατηρίου ταλάντωσης οδηγεί σε αύξηση της συχνότητας ταλάντωσης του συστήματος μπαλανσιέ/ελατηρίου, ως αποτέλεσμα, το ρολόι εμφανίζει θετική χρονική απόκλιση, η οποία μπορεί να φτάσει σε σημαντικά επίπεδα μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Πηγές μαγνητισμού. Τα μαγνητικά πεδία στα οποία εκτίθενται τα ρολόγια προέρχονται κυρίως από συσκευές που περιέχουν μόνιμους μαγνήτες ή ηλεκτρομαγνήτες. Τέτοιες πηγές είναι τα κινητά τηλέφωνα, τα ακουστικά, τα ηχεία, οι φορητοί υπολογιστές, τα μαγνητικά κουμπώματα, καθώς και επαγγελματικός, εργαστηριακός ή βιομηχανικός εξοπλισμός.
Μονάδες μέτρησης μαγνητικού πεδίου. Η ένταση του μαγνητικού πεδίου μετράται στο Διεθνές Σύστημα Μονάδων σε Tesla (T), ενώ στην ωρολογοποιία χρησιμοποιείται συχνότερα η μονάδα Gauss (G). Ενδεικτικά, 1Τ αντιστοιχεί σε 10.000G. Η αντοχή ενός ρολογιού στον μαγνητισμό εκφράζεται με βάση την ένταση του πεδίου που μπορεί να δεχτεί χωρίς να παρουσιάσει απόκλιση, αλλοίωση ακρίβειας.
Αντιμαγνητική προστασία και σήμανση. Ρολόγια που διαθέτουν αντιμαγνητική προστασία, είτε μέσω ειδικών υλικών είτε μέσω κατασκευαστικών λύσεων (πχ εσωτερική θωράκιση, ειδικών κλωβών), οφείλουν να αναγράφουν στα τεχνικά χαρακτηριστικά το επίπεδο μαγνητικού πεδίου που αντέχουν. Η αναγραφή αυτή γίνεται σύμφωνα με διεθνή πρότυπα, όπως πχ το ISO 764, το οποίο καθορίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις αντοχής σε μαγνητικά πεδία.
Μπορούμε να σταθούμε λίγο περισσότερο σε μία πηγή μαγνητισμού που είναι καθημερινό μας εργαλείο και αυτό δεν είναι άλλο από το κινητό τηλέφωνο, η προέκταση του χεριού μας. Τελικά, επηρεάζει το κινητό τηλέφωνο ένα μηχανικό ρολόι; Η απάντηση είναι ναι, μπορεί να το επηρεάσει, όμως όχι με τον τρόπο που φοβόμαστε συνήθως, δηλαδή ως καθολική καταστροφή, να διαλύει εγκεφάλους, να τρελαίνει βηματοδότες, να παραλύει νευρικά συστήματα. Ασφαλώς μία κακή χρήση του ή μία μη ποιοτική συσκευή με την τροφοδοσία της, μπορούν να φέρουν μεγάλα δεινά, όμως με την προϋπόθεση πως τηρούμε όλα τα παραπάνω τότε θα λέγαμε πως: τα σύγχρονα κινητά τηλέφωνα δεν παράγουν ισχυρά μαγνητικά πεδία σε συνεχή βάση από τα ηλεκτρονικά του κυκλώματα, από την άλλη όμως, ως ηλεκτρονικές συσκευές περιέχουν μόνιμους μαγνήτες, κυρίως στα ηχεία τους, στο σύστημα απτικής ανάδρασης, στο σύστημα δόνησης (haptic motor), και πλέον, σε μαγνητικά συστήματα φόρτισης και στήριξής τους. Αυτοί οι μικροί μόνιμοι μαγνήτες τους είναι η κύρια αιτία πιθανής μαγνήτισης ενός μηχανικού ρολογιού, όταν αυτό παραμένει σε πολύ μικρή απόσταση από το κινητό τηλέφωνο για παρατεταμένο χρονικό διάστημα.
Υπάρχουν, μάλιστα, εφαρμογές ανίχνευσης μαγνητισμού, ως εφαρμογή εργαλείο, οι εφαρμογές αυτές δεν ανιχνεύουν το ρολόι άμεσα, χρησιμοποιούν στην ουσία το ενσωματωμένο κύκλωμα μετρητή του κινητού τηλεφώνου το οποίο υπάρχει για τις εφαρμογές όπως η πυξίδα, η πλοήγηση και προσανατολισμό συσκευής. Η εφαρμογή ως σημειακή περιοχή μετρά το μαγνητικό πεδίο στο χώρο γύρω από το ρολόι και όχι την εσωτερική μαγνήτιση των εξαρτημάτων του μηχανισμού. Επομένως, αν το ρολόι είναι μαγνητισμένο, μπορεί να αλλοιώσει το τοπικό πεδίο με ένδειξη ανωμαλίας, αν δεν είναι, η εφαρμογή δεν δείχνει τίποτα και δεν αλλάζει καμία ένδειξη. Άρα, το κινητό τηλέφωνο επηρεάζει το ρολόι κατά τη μέτρηση μέσω εφαρμογής; Σε κανονικές συνθήκες χρήσης εφαρμογής όχι. Είναι παθητικός αισθητήρας και δεν εκπέμπει, η εφαρμογή δεν δημιουργεί μαγνητικό πεδίο, η μέτρηση διαρκεί ελάχιστα δευτερόλεπτα. Όμως, αν το ρολόι ακουμπήσει ακριβώς επάνω πχ στο τμήμα του ηχείου του κινητού ή αν παραμείνει εκεί για αρκετό χρόνο, τότε υπάρχει πάντα η πιθανότητα μαγνήτισης του ρολογιού, ανεξάρτητα από την εφαρμογή. Με λίγα λόγια, το κινητό τηλέφωνο δεν αποκτά κανένα συχωροχάρτι, παραμένει ως μία πηγή μαγνήτισης ενός μηχανικού ρολογιού και καλό είναι να αποφεύγουμε, και ως συμπέρασμα: οι εφαρμογές ανίχνευσης μαγνητισμού που χρησιμοποιούνται μέσω κινητών τηλεφώνων βασίζονται σε ενσωματωμένους αισθητήρες μαγνητικού πεδίου και δεν εκπέμπουν μαγνητική ακτινοβολία. Η χρήση τους δεν προκαλεί από μόνη της μαγνήτιση μηχανικών ρολογιών, υπό την προϋπόθεση ότι αποφεύγεται η παρατεταμένη επαφή του ρολογιού σε σημεία της συσκευής που περιέχουν μόνιμους μαγνήτες, και επιπλέον, πρέπει να τονίσουμε πως οι εφαρμογές αυτές παρέχουν ενδεικτικές και όχι διαγνωστικές μετρήσεις. Η ακρίβειά τους εξαρτάται από τη βαθμονόμηση του αισθητήρα, του προσανατολισμού της συσκευής καθώς και το περιβάλλον μαγνητικό υπόβαθρο, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν εξειδικευμένο επαγγελματικό εξοπλισμό, όπως ανιχνευτές μαγνητισμού εργαστηρίου ή χρονομετρητές (timegrapher).
Εδώ να σημειώσουμε πως μία από τις πιο διαδεδομένες εφαρμογές (από App Store) ήταν η Lepsi – Watch Magnetism, [1.12, (21.06.2016)] και αποσύρθηκε επίσημα στις 23.11.2025. Στην ουσία, η εφαρμογή μάς έδειχνε αν το ρολόι είχε μαγνητισμό συγκρίνοντας τη μέτρηση του αισθητήρα μαγνητικού πεδίου του iPhone με ορισμένο threshold. Όμορφη και απλή εφαρμογή που χρησιμοποιούσαν αρκετοί χρήστες ως πρώτη ανίχνευση μαγνητισμένου ρολογιού, παρ’ όλα αυτά, προσωπικά, είμαι αντίθετος σε κάθε χρήση τέτοια εφαρμογής, όσο βολική κι αν είναι. Σήμερα βλέπουμε κάποιες εφαρμογές όπως phyphox (διαθέσιμη για iOS και Android), EMF & Magnetic Detector, Magnetic Sensor/Magnetometer κ.ά.
Παραπάνω, είδαμε ενδεικτικά κάποιες εταιρείες ρολογιών όπου κατασκευάζουν ρολόγια με αντιμαγνητική προστασία και πως η τιμή αντοχής τους στον μαγνητισμό διαφέρει ανάλογα με την τεχνολογία αλλά και με τον τρόπο προσέγγισης καθώς και τον προορισμό του ρολογιού. Κάποιες εταιρείες μάλιστα πρωτοπορούν. Η Omega είναι στην κορυφή, πρωτοπορεί σε αντιμαγνητισμό με μηχανισμούς (πχ cal. 8900/8800) από υλικά όπου αντέχουν πάνω από 15.000 gauss (1.5T) χωρίς εσωτερική ασπίδα, τιμή που καλύπτει ακόμα και πολύ απαιτητικά περιβάλλοντα. Η Rolex επίσης, με το εμβληματικό Milgauss με σχεδιασμό να αντέχει έως ~1.000 gauss. H IWC, με τη σειρά Ingenieur με αντοχή περίπου 1.000 gauss ή και περισσότερο, στο ίδιο επίπεδο και η γερμανική εταιρεία Sinn. Ακολουθούν και άλλες εταιρείες όπως Tudor, Panerai, με ~500 gauss, G.S., Seiko, Swatch Group brands (Tissot, Hamilton, Longines, Breitling), Oris cal. 400 series, Damasko, Fortis, αρκετά microbrands (συνήθως χωρίς επίσημες τιμές) κ.ά. Τώρα, τι σημαίνουν αυτές οι τιμές; μία πρώτη προσέγγιση είναι ως εξής: 60-100 gauss, βασική προστασία, καλή για απλή καθημερινή χρήση πχ κοντά σε κινητά τηλέφωνα, laptop, μικρές οικιακές ηλεκτρονικές συσκευές κλπ. 1.000 gauss, μεγάλη προστασία σε καθημερινή χρήση, ακόμα και σε επαγγελματικά περιβάλλοντα. ≥15.000 gauss, εξαιρετικά υψηλή προστασία, καλύπτει τα περισσότερα επαγγελματικά και εργαστηριακά περιβάλλοντα. Να σημειώσουμε εδώ πως το ISO 764 ορίζει ως βασική αντιμαγνητική προστασία στα ≥4.800 Α/m, ( ~60 gauss).
Ένα κλασικό μηχανικό ρολόι χωρίς αντιμαγηνητική προστασία μπορεί να επηρεαστεί ακόμα και από ~60 gauss, στην περίπτωση αυτή οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί μέσα στην καθημερινότητά μας με απλούς τρόπους χωρίς υπερβολές, όπως φροντίζουμε για ακούσια χτυπήματα μέσα στη μέρα ή να μην υπάρχει έκθεση του ρολογιού σε υγρά, έτσι κι εδώ, δεν είναι ανάγκη να αφήνουμε πχ το ρολόι εκτεθειμένο επάνω ή κοντά σε ηλεκτρονικές συσκευές για άσκοπο και παρατεταμένο χρόνο. Από εκεί και πέρα, πραγματικός κίνδυνος από καθημερινές συσκευές θα λέγαμε συνοπτικά πως: ένα κινητό τηλέφωνο, (ηχείο, MagSafe), τυπικό μαγνητικό πεδίο από 50-300G, ακουστικά, bluetooth 100-300G, μαγνητικά κουμπώματα (πχ τσάντα) 50-100, Laptop, tablet (ηχεία) 10-50G, Smartwatch, fitness band 5-20G, ηχεία ηλεκτρονικού υπολογιστή 100-400G, επαγωγικοί φορτιστές 100-500G. Αν αναβαθμιστεί ο κίνδυνος σε ισχυρότερες οικιακές ή επαγγελματικές συσκευές θα λέγαμε ενδεικτικά πως: φούρνος μικροκυμάτων (εξωτερική επίδραση) 50-100G, ηλεκτρικά μοτέρ (πχ εργαλεία) 200-1.000G, μικροί μαγνήτες (πχ από διακοσμητικά χώρου) 300-1.000G, βιομηχανικά ηχεία 1.000-3.000G, ιατρικός εξοπλισμός MRI περιβάλλον) >10.000G. Τέλος, εάν μιλήσουμε και για ακραίες πηγές μαγνητισμού (συνήθως εκτός καθημερινότητας) θα λέγαμε για παράδειγμα: MRI scanner 15.000-30.000+ G, ισχυροί μαγνήτες νεοδυμίου 5.000-15.000G, βιομηχανικοί ηλεκτρομαγνήτες 10.000+ G.
Συνοπτικά, τι σημαίνουν αυτές οι μονάδες. 60-100G, βασική προστασία, καλό για καθημερινή χρήση (πχ κοντά σε κινητά/φορητά), 1.000G, πολύ υψηλή προστασία για καθημερινή χρήση, και σε επαγγελματικά περιβάλλοντα. ≥15.000G, εξαιρετικά υψηλό, υπερβαίνει τα περισσότερα επαγγελματικά περιβάλλοντα. Με λίγα λόγια, τι σημαίνουν τα παραπάνω; ένα κλασικό μηχανικό ρολόι χωρίς αντιμαγνητική προστασία, αρχίζει να επηρεάζεται από ~60G, ο σοβαρός μαγνητισμός του έρχεται από 100-300G, και πλήρης απορρύθμιση >500G. Στην περίπτωση όπου έχουμε ρολόι με αντιμαγνητικό ISO ~1.000G, είναι ασφαλές για χρήση σε καθημερινή βάση στις περισσότερες ηλεκτρονικές συσκευές, όχι βέβαια και για ισχυρούς μαγνήτες. Αν πάλι μιλάμε για κορυφαία προστασία όπως για παράδειγμα της Omega, αντέχει σχεδόν παντού.
https://www.youtube.com/watch?v=f_nipG0PtfcΓια να κλείσουμε σιγά-σιγά το θέμα Μαγνητισμός & Ρολόι, θα λέγαμε πως αρχικά η παρατήρηση είναι το πρώτο βήμα, βλέπουμε πως το ρολόι δεν λειτουργεί σωστά, χωρίς να δεχτεί χτύπημα ή κάτι άλλο πχ υγρά, απότομη αλλαγή θερμοκρασίας. Η πιο απλή ανίχνευση, ως απλουστευμένο διαγνωστικό μέσο για την παρατήρηση τυχών μαγνήτισης ενός μηχανικού ρολογιού, είναι η χρήση απλής πυξίδας. Όσο πλησιάζουμε το ρολόι προς την πυξίδα, διαπιστώνουμε έντονη απόκλιση,
