Διάλυμα Αμμωνίας ως μαγικό φίλτροΘέλω να κάνω εδώ μία καταγραφή για τη χρήση και τη συμπεριφορά της αμμωνίας για την οξείδωση του ορείχαλκου.
O ορείχαλκος (brass) είναι κράμα χαλκού (Copper – Cu) με Ψευδάργυρο (Zinc – Zn) με χαρακτηριστική μεταλλική απόχρωση προς το κίτρινο, σε αντίθεση με τα λεγόμενα “Bronze” κράματα Χαλκού τα οποία περιέχουν Κασσίτερο (Tin – Sn) που έχουν απόχρωση χαλκο-κόκκινη.
Όπως ο Χαλκός, έτσι κι ο Ορείχαλκος οξειδώνεται από τον ατμοσφαιρικό αέρα με το προϊόν της οξείδωσης να δημιουργεί αυτό που λέμε «πατίνα», η οποία ουσιαστικά προστατεύει το κράμα από περαιτέρω διάβρωση.
Το «μαγικό» στην υπόθεση της αμμωνίας, είναι πως έκθεση των παραπάνω κραμάτων στο περιβάλλον της (η αμμωνία NH3 είναι αέριο που συνήθως διατίθεται διαλυμένη σε νερό), προκαλεί εξαιρετικά ταχεία οξείδωση – άρα πατίνα – σε πραγματικό χρόνο (patina pat-kiout ;-))
Επιπλέον, υπάρχει τρόπος να καθορίσουμε εμείς την «ένταση» και τις διάφορες «ποιότητες» της οξείδωσης παρεμβαίνοντας στον τρόπο που επιτίθενται οι ατμοί στην επιφάνεια του μετάλλου.
Το «μαγικό φίλτρο» διατίθεται στα φαρμακεία ή σε καταστήματα χημικών υλών και συνήθως έρχεται έτσι:
Είναι διάλυμα δηλαδή 23-25% w/w (κατά βάρος), για κάθε 100gr νερού βρίσκονται διαλυμένα 23-25gr αμμωνίας.
Όπως συνήθως συμβαίνει με τα πράγματα που προκαλούν καταιγιστικές αλλαγές, η αμμωνία απαιτεί μεγάλη προσοχή στον τρόπο χρήσης της καθότι τοξική για το αναπνευστικό. Η οσμή της είναι πολύ έντονη και καυστική και το αντιλαμβάνεται κανείς άμεσα (κι αυτό μας σώζει μιας και δεν αντέχεται), με το που ανοίξει τη φιάλη του διαλύματος, αφού από διαλυμένη στο νερό, περνάει άμεσα στην αέρια φάση.
Ο τρόπος ελέγχου των διαφόρων ποιοτήτων οξείδωσης αφορά στην κατάλληλη προετοιμασία του υλικού:
Αν το υλικό εκτεθεί στους ατμούς αμμωνίας στεγνό και καθαρό, η οξείδωση είναι ομοιόμορφη, αλλά αργή και περιορισμένη (απλά σκουραίνει χωρίς πολλά πολλά)
Αν το υλικό προετοιμαστεί με αλατόνερο πριν την έκθεση, η οξείδωση είναι σχετικά ομοιόμορφη και γρήγορη, δημιουργούνται δε και κυανοπράσινα στοιχεία.
(Για τους μερακλήδες, αυτό που λαμβάνει χώρα είναι η εξής αντίδραση:
Cu2+ + NH3 + ΝO3- + Η2Ο Cu(OH)ΝΟ3 + NH4+
με το παραγόμενο βασικό άλας Cu(OH)ΝΟ3 να είναι αυτό που έχει το χαρακτηριστικό κυανοπράσινο χρώμα)
Αν το υλικό έρθει σε επαφή με τον ίδιο το διάλυμα αμμωνίας και μετά στους ατμούς της, το αποτέλεσμα είναι άμεση δημιουργία περιοχών με το χαρακτηριστικό κυανοπράσινο χρώμα της οξείδωσης.
Τώρα για τα logistics, η όλη δουλειά μπορεί να γίνει σε ένα μικρό διαφανές (για να βλέπουμε τι γίνεται) δοχείο που μπορεί να κλείνει αεροστεγώς, όπου ρίχνουμε λίγο διάλυμα αμμωνίας, τοποθετούμε το αντικείμενο μέσα, αλλά έτσι ώστε να μην έρχεται σε επαφή με το υγρό διάλυμα, αλλά μόνο με τους ατμούς της αμμωνίας, κατόπιν κλείνουμε και περιμένουμε.
Σε στεγνό μέταλλο, μετά από περίπου μισή ώρα όσο μαύρισε, μαύρισε δεν σημειώνεται κάποια διαφορά.
Το ζήτημα αλλάζει αν έχουμε πριν βουτήξει το ρολόι σε αλατόνερο, όπου πράγματι οξειδώνεται πολύ περισσότερο, όμως αν δεν υπάρχουν «λεκέδες» νερού η οξείδωση είναι και πάλι ομοιόμορφη.
Αν το ρολόι βουτηχτεί πριν στο διάλυμα αμμωνίας, τότε γίνεται χαμός στην κυριολεξία –η οξείδωση είναι αστραπιαία.
Προσωπικά προτιμώ τις ποιότητες που δίνει το αλατόνερο πριν, ενώ άφησα την έκθεση στους ατμούς αρκετά και μετά δοκίμασα να τρίψω το αποτέλεσμα λίγο με ντουκόχαρτο, πάρα πολύ λεπτό (3000) όπου και αναδεικνύεται κατά το δοκούν η υφή και τα χρώματα του μετάλλου.
Ας παραθέσω φωτογραφίες μετά και πριν.
Εύχομαι οι πληροφορίες αυτές να φανούν χρήσιμες.
Τελική μορφή:
μία photo από ενδιάμεση κατάσταση (έκθεση επί «στεγνού»)
και η αρχική κατάσταση του ρολογιού..
